UPPSC RO/ARO 25-Year PYQs Archive: 250+ Master Antonyms Compilation UPPSC RO/ARO विगत 25 वर्षों के 250+ विलोम शब्द महासंग्रह एवं उत्तर कुंजी विश्लेषण

The definitive 25-year archive of 250+ UPPSC RO/ARO antonym questions with official answer key resolutions and frequency trends. 1998 से 2024 तक समीक्षा अधिकारी एवं सहायक समीक्षा अधिकारी परीक्षाओं में पूछे गए समस्त विलोम शब्दों का वर्षवार, आवृत्ति-वार एवं प्रामाणिक महासंग्रह।

लक्ष्य: समीक्षा अधिकारी 2026
खंड: विलोम शब्द
प्रारंभिक: 10 प्रश्न (10 अंक)
मुख्य परीक्षा: 12 अंक
3-स्तरीय मिनी टेस्ट (-0.33)

UPPSC RO/ARO विगत 25 वर्षों का प्रश्न-प्रवृत्ति विश्लेषण (Trend Analysis)

उत्तर प्रदेश लोक सेवा आयोग की विलोम शब्द परीक्षा में एक अत्यंत महत्वपूर्ण तथ्य यह है कि लगभग 70% से 80% प्रश्न विगत वर्षों के प्रश्नपत्रों (PYQs) से प्रत्यक्ष या अप्रत्यक्ष रूप से दोहराए (Repeat) जाते हैं। यदि कोई अभ्यर्थी विगत 25 वर्षों के समस्त प्रामाणिक प्रश्नों को कंठस्थ कर ले, तो प्रारंभिक परीक्षा में 10 में से 10 अंक तथा मुख्य परीक्षा में 12 में से 12 अंक अर्जित करना अत्यंत सहज हो जाता है।

यहाँ 1998 से 2024 तक UPPSC RO/ARO (Pre व Mains), UP PCS, तथा Lower Subordinate में पूछे गए 250+ प्रामाणिक शब्दों का संकलन आयोग की संशोधित उत्तर कुंजी के आधार पर प्रस्तुत है:

सर्वाधिक आवृत्ति वाले शीर्ष 30 विलोम शब्द (Top 30 High-Frequency Words)

शब्दआधिकारिक विलोमपूछे गए वर्ष (UPPSC History)आवृत्ति
जंगमस्थावरRO 2021, 2017, 2014, PCS 2012, 20075 बार
अथइतिRO 2016, 2013, 2010, PCS 2015, 20045 बार
आहूतअनाहूतRO 2021, 2016, 2010, PCS 20194 बार
उन्मूलनरोपणRO 2021, 2014, 2010, PCS 20084 बार
उन्मीलननिमीलनRO 2016, 2013, PCS 20153 बार
ऋजुवक्रRO 2017, 2014, PCS 2020, 20114 बार
आविर्भावतिरोभावRO 2021, 2017, 2013, PCS 20094 बार
मसृणरूक्षRO 2021, 2016, PCS 20203 बार
प्रच्छन्नप्रतिपन्नRO 2017, 2014, PCS 20183 बार
गौरवलाघवRO 2016, 2013, 2010, PCS 20064 बार
अभिज्ञअनभिज्ञRO 2021, 2014, PCS 20163 बार
कृतज्ञकृतघ्नRO 2021, 2016, 20103 बार
संकीर्णविस्तीर्णRO 2014, 2010, PCS 20133 बार
विहितनिषिद्धRO 2017, 2016, PCS 20153 बार
अवरप्रवरRO 2016, 2013, PCS 20103 बार

250+ विलोम शब्द महासंग्रह (अक्षर-क्रम में व्यवस्थित प्रामाणिक संग्रह)

मूल शब्दआधिकारिक विलोममूल शब्दआधिकारिक विलोम
अंतर्मुखीबहिर्मुखीअकालसुकाल
अग्रजअनुजअगमसुगम
अचलचलअतिथिआतिथेय
अतुलतुल्यअदृश्यदृश्य
अधमउत्तम / श्रेष्ठअधमर्णउत्तमर्ण
अनंतशांत / ससीमअनागतआगत
अनाहूतआहूतअनिष्टइष्ट
अनुग्रहविग्रह / कोपअनुरागविराग
अनुलोमप्रतिलोम / विलोमअनेकएक
अन्तर्द्वन्द्वबहिर्द्वन्द्वअपकारउपकार
अपकर्षउत्कर्षअपव्ययमितव्यय
अपेक्षितअनपेक्षितअभिज्ञअनभिज्ञ
अभिशापवरदानअमरमर्त्य
अमावस्यापूर्णिमाअमृतविष
अल्पज्ञबहुज्ञ / सर्वज्ञअल्पायुदीर्घायु
अवनिअम्बरअवरप्रवर
अवनीशधराधीशअवरोहआरोह
अवलंबनिरालंबअशोकशोक
अश्रुहासअथइति
आकर्षकअनाकर्षक / विकर्षकआकुंचनप्रसारण
आगमनप्रस्थान / गमनआचारअनाचार
आजादीगुलामीआडंबरसादगी
आदानप्रदानआद्यअंत्य
आधुनिकप्राचीनआभ्यंतरबाह्य
आमिषनिरामिषआयव्यय
आयातनिर्यातआर्द्रशुष्क
आरोहअवरोहआलसीकर्मठ / परिश्रमी
आलोकतिमिर / अंधकारआविर्भावतिरोभाव
आवृत्तअनावृत्तआशानिराशा
आशीर्वादअभिशापआसक्तअनासक्त / विरक्त
आस्तिकनास्तिकआस्थाअनास्था
आहूतअनाहूतइहलोकपरलोक
ईप्सितअनीप्सितईश्वरअनीश्वर
उग्रसौम्यउचितअनुचित
उच्चनिम्नउज्ज्वलधूमिल
उठनाबैठना / गिरनाउत्कृष्टनिकृष्ट
उत्कर्षअपकर्षउत्तमअधम
उत्थानपतनउत्पत्तिविनाश
उत्साहनिरुत्साहउदात्तअनुदात्त
उदारकृपण / अनुदारउद्यमआलस्य
उद्यमीनिरुद्यम / आलसीउन्नयनअवनयन
उन्नतिअवनतिउन्मुखविमुख
उन्मूलनरोपणउन्मीलननिमीलन
उपकारअपकारउपजाऊबंजर / अनुपजाऊ
उपमेयअनुपमेयउपयोगदुरुपयोग / अनुपयोग
उपस्थितअनुपस्थितउर्ध्वअधः
उर्वरअनुर्वर / ऊसरऋजुवक्र
ऋतअनृतऋणउऋण
ऋणीधनीएकअनेक
एकताअनेकताएकाग्रचंचल
ऐक्यअनैक्यऐच्छिकअनिवार्य
ऐतिहासिकअनैतिहासिकऐश्वर्यअनैश्वर्य / दारिद्र्य
औचित्यअनौचित्यऔपचारिकअनौपचारिक
कनिष्ठवरिष्ठ / ज्येष्ठकर्कशमधुर / कोमल
कलंकनिष्कलंककदाचारसदाचार
कायरसाहसी / वीरकालअकाल
कीर्तिअपकीर्तिकुटिलऋजु / सरल
कुपात्रसुपात्रकुपुत्रसुपुत्र
कुमार्गसुमार्गकुमतिसुमति
कृपणदानी / उदारकृत्रिमप्राकृतिक / नैसर्गिक
कृष्णशुक्ल / श्वेतकृतज्ञकृतघ्न
कोपकृपाकोमलकठोर
क्रयविक्रयक्रोधक्षमा / शांति
क्षतअक्षतक्षम्यअक्षम्य
क्षरअक्षरक्षणिकशाश्वत
क्षुद्रमहान / विशालखगोलभूगोल
ख्यातकुख्यातगमनआगमन
गरलसुधागरिमालघिमा
गहराउथलागुणदोष / अवगुण
गुप्तप्रकटगुरुलघु / शिष्य
गृहस्थसंन्यासीगोचरअगोचर
गौरवलाघवग्राम्यनागर / शिष्ट
ग्राह्यत्याज्यघरेलूजंगली
घातप्रतिघातघृणाप्रेम
चंचलशांत / स्थिरचरअचर
चरित्रवानचरित्रहीनचलअचल
चिरंतननश्वरचेतनजड़ / अचेतन
छलनिश्छलछायाधूप
जंगमस्थावरजड़चेतन
जन्ममृत्युजयपराजय
जलथल / अग्निजाग्रतसुषुप्त
जातिविजातिजीवनमरण
ज्ञेयअज्ञेयज्योतितम
ज्येष्ठकनिष्ठझूठसच
झोंपड़ीमहलतरलठोस
तरुणवृद्धतर्कपूर्णकुतर्कपूर्ण
तामसिकसात्त्विकतिमिरआलोक / प्रकाश
तीक्ष्णमंद / कुंठिततुच्छमहान
तुल्यअतुल्यतृषातृप्ति
तेजस्वीनिस्तेजत्याज्यग्राह्य
दंडपुरस्कार / क्षमादक्षअदक्ष
दक्षिणवाम / उत्तरदयालुनिर्दय
दातायाचक / कृपणदानवमानव
दांपत्यअकेलापनदिनरात
दिव्यअदिव्यदीर्घह्रस्व / लघु
दीर्घायुअल्पायुदुराचारसदाचार
दुर्लभसुलभदुष्कर्मसत्कर्म
देवदानवदेशविदेश
दोषीनिर्दोषद्वैतअद्वैत
धनीनिर्धनधर्मअधर्म
धवलश्यामधूपछाँव
धैर्यअधैर्यध्वंसनिर्माण
नकदउधारनकारात्मकसकारात्मक
नखशिखनगदउधार
नगरग्रामनतउन्नत
नूतनपुरातननेकीबदी
नैसर्गिककृत्रिमन्यायअन्याय
पंडितमूर्खपक्षविपक्ष
परोक्षप्रत्यक्षपापपुण्य
पुरातननूतन / अद्यतनपुष्टक्षीण
प्रधानगौणप्रवृत्तनिवृत्त
प्रशंसानिंदाप्रातःसायं
बर्बरसभ्यबंधनमोक्ष
बहिरंगअंतरंगबाढ़सूखा
बुद्धिमानमूर्खभद्रअभद्र
भयअभय / निर्भयभव्यसाधारण
भारीहल्काभूतभविष्य
भौतिकआध्यात्मिकमधुरकटु
मूकवाचालयशअपयश
राजारंक / प्रजा / रानीरागविराग / द्वेष
लघुगुरु / दीर्घलौकिकअलौकिक
वरदानअभिशापवादीप्रतिवादी
विनीतउद्धतविपुलस्वल्प
विस्तारसंक्षेपवृद्धिह्रास
शत्रुमित्रशाश्वतक्षणिक
शुक्लकृष्णशुष्कआर्द्र
शोषकपोषकश्रीगणेशइतिश्री
संयोगवियोगसत्यअसत्य / मिथ्या
सदाचारकदाचार / दुराचारसुलभदुर्लभ
स्थावरजंगमहँसनारोना
ह्रासविकास / वृद्धिक्षणिकशाश्वत

25 वर्षीय PYQ से सफलता के 3 मूल मंत्र

1. विगत प्रश्नों की 80% पुनरावृत्ति

  • UPPSC RO/ARO में नए शब्द गढ़ने के स्थान पर आयोग विगत वर्षों के मानक प्रश्नों को ही घुमा-फिराकर पूछता है।
  • ऊपर दी गई 250+ शब्दों की सूची को 3 बार दोहराने पर 10/10 अंक सुनिश्चित हैं।

2. संशोधित उत्तर कुंजी का प्रामाणिक संदर्भ

  • इस सूची में वे सभी शब्द शामिल हैं जिन पर पूर्व में विवाद हुआ और आयोग ने अपनी अंतिम कुंजी में जो माना।
  • जैसे: अभिज्ञ का अनभिज्ञ, प्रत्यक्ष का परोक्ष, आहूत का अनाहूत।
PYQ ब्रह्मास्त्र 250+ शब्दों की यह सूची UPPSC समीक्षा अधिकारी परीक्षा का संपूर्ण शब्दकोश है। परीक्षा पूर्व इसका त्वरित अध्ययन शत-प्रतिशत सफलता की कुंजी है।

उत्तर प्रदेश लोक सेवा आयोग (UPPSC RO/ARO) विगत वर्षों के प्रामाणिक प्रश्न (PYQs)

आयोग की आधिकारिक उत्तर कुंजी के आधार पर तैयार 10 उच्च-स्तरीय प्रश्न, सटीक उत्तर एवं परीक्षा-उन्मुख व्याख्या:

UPPSC RO/ARO 2021 UPPSC RO/ARO सामान्य हिन्दी
1. 'जंगम' का विलोम शब्द क्या है?
A अगम
B दुर्गम
C स्थावर
D चंचल
उत्तर एवं प्रामाणिक व्याख्या देखें

सही उत्तर: C

जंगम का विलोम स्थावर होता है।

UPPSC RO/ARO 2016 UPPSC RO/ARO सामान्य हिन्दी
2. 'अथ' का विलोम शब्द है:
A अंत
B इति
C अथक
D अति
उत्तर एवं प्रामाणिक व्याख्या देखें

सही उत्तर: B

अथ का विलोम इति होता है।

UPPSC RO/ARO 2017 UPPSC RO/ARO सामान्य हिन्दी
3. 'ऋजु' का विलोम शब्द क्या होगा?
A सीधा
B सरल
C त्रिकोण
D वक्र
उत्तर एवं प्रामाणिक व्याख्या देखें

सही उत्तर: D

ऋजु का विलोम वक्र होता है।

UPPSC RO/ARO 2014 UPPSC RO/ARO सामान्य हिन्दी
4. 'श्रीगणेश' का विलोम शब्द है:
A इति
B इतिश्री
C अंत
D समाप्त
उत्तर एवं प्रामाणिक व्याख्या देखें

सही उत्तर: B

श्रीगणेश का विलोम इतिश्री होता है।

UPPSC RO/ARO 2010 UPPSC RO/ARO सामान्य हिन्दी
5. 'मूक' का विलोम क्या है?
A अल्पभाषी
B वाचाल
C मृदुभाषी
D कटुभाषी
उत्तर एवं प्रामाणिक व्याख्या देखें

सही उत्तर: B

मूक का विलोम वाचाल होता है।

UP PCS Pre 2020 UPPSC RO/ARO सामान्य हिन्दी
6. 'मसृण' का विलोम शब्द क्या होगा?
A कमश
B रूक्ष
C गाफिल
D चूर्ण
उत्तर एवं प्रामाणिक व्याख्या देखें

सही उत्तर: B

मसृण का विलोम रूक्ष है।

UPPSC RO/ARO 2013 UPPSC RO/ARO सामान्य हिन्दी
7. 'गौरव' का विलोम शब्द है:
A सौरभ
B लाघव
C रौरव
D लज्जा
उत्तर एवं प्रामाणिक व्याख्या देखें

सही उत्तर: B

गौरव का विलोम लाघव होता है।

UPPSC RO/ARO 2016 UPPSC RO/ARO सामान्य हिन्दी
8. 'यथार्थ' का विलोम शब्द क्या है?
A कृत्रिम
B आदर्श
C उचित
D अनुचित
उत्तर एवं प्रामाणिक व्याख्या देखें

सही उत्तर: B

यथार्थ का विलोम कल्पित अथवा आदर्श होता है।

UPPSC RO/ARO 2021 UPPSC RO/ARO सामान्य हिन्दी
9. 'अवनि' का विलोम शब्द कौन सा है?
A धरा
B शशांक
C अम्बर
D सितारा
उत्तर एवं प्रामाणिक व्याख्या देखें

सही उत्तर: C

अवनि का विलोम अम्बर होता है।

UPPSC RO/ARO 2017 UPPSC RO/ARO सामान्य हिन्दी
10. 'बर्बर' का सही विलोम शब्द है:
A सभ्य
B सीधा
C अशिष्ट
D विद्वान
उत्तर एवं प्रामाणिक व्याख्या देखें

सही उत्तर: A

बर्बर का विलोम सभ्य होता है।

3-स्तरीय ऑनलाइन मिनी टेस्ट (कठिनाई स्तर 1, 2 व 3 — 1/3 नकारात्मक अंकन)

स्तरानुरूप 15 प्रश्नों का परीक्षण: स्तर 1 (तथ्यात्मक), स्तर 2 (मध्यम/सुमेलन), स्तर 3 (कथन-कारण व विश्लेषणात्मक):

UPPSC RO/ARO मुख्य परीक्षा (Mains Format) — प्रारूप एवं आदर्श उत्तर

मुख्य परीक्षा प्रश्नपत्र-2 (सामान्य हिन्दी एवं आलेखन) तथा प्रश्नपत्र-1 (वस्तुनिष्ठ) के मानक अनुरूप मॉडल प्रश्न व उत्तर:

UPPSC RO/ARO मुख्य परीक्षा प्रारूप 5 अंक
1. विगत 25 वर्षों में सर्वाधिक दोहराए गए 5 विलोम शब्द एवं उनके उत्तर लिखिए।
आदर्श उत्तर (Examiner Standard)

1. जंगम ↔ स्थावर
2. अथ ↔ इति
3. उन्मूलन ↔ रोपण
4. आविर्भाव ↔ तिरोभाव
5. ऋजु ↔ वक्र

परीक्षा कक्ष त्वरित रिवीज़न — मुख्य बिंदु एवं ट्रैप्स (Exam Traps)

महत्वपूर्ण परीक्षा बिंदु (Must-Remember Points)

  • जंगम का स्थावर, अथ का इति।
  • उन्मूलन का रोपण, उन्मीलन का निमीलन।
  • ऋजु का वक्र, मसृण का रूक्ष।
  • आविर्भाव का तिरोभाव, गौरव का लाघव।
  • प्रच्छन्न का प्रतिपन्न, विहित का निषिद्ध।

सामान्य भ्रांतियां एवं आयोग के ट्रैप्स (Common Pitfalls)

  • सजातीयता का उल्लंघन कदापि न करें (तत्सम का विलोम तत्सम, तद्भव का तद्भव)।
  • विकल्पों में मिलते-जुलते भ्रामक वर्तनी वाले शब्दों से सतर्क रहें।

60/60 शत-प्रतिशत स्कोर सूत्र

सामान्य हिन्दी में 60 में से 55+ अंक प्राप्त करना ही समीक्षा अधिकारी अंतिम चयन की गारंटी है। प्रतिदिन 30 मिनट नियम स्मरण एवं 20 प्रश्नों का अभ्यास अनिवार्य रूप से करें।